esperanto.net

[unicode|latin 2]

Tak lochke je esperanto!

(c) Thomas Pusch kun E. Werner por TEJO Bonn 1996

Esperanto

. . . hodi so wjele jednorio nawukny ha kóda druha r.

Miliony ludi we wjace ha sto krajach na swe tutu mjezynarodnu r wuknu. Esperanto zmóni bjezposrdni kontakt mjez ludimi a je neutralny komunikaciski srdk.

Kóde lto wotmwaja so po stach mjezynarodne seminary, kongresy a zetkanja, prózdninske lhwa a druhe zarjadowanja esperantistow. Rozhosowe selaki wusyaja po cyym swe kódy de programy w esperane na krótkej a srjednej omje. Suba PASPORTA SERVO poskiuje modym ludom, ki esperanto móeja, bjezpatne penocowanje pola swójbow we wjace ha 70 krajach swta.

Zo je esperanto tak wuspne a woblubowane, zale pede wm na tym, zo hodi so tak spnje nawukny. Sowoskad je pewzaty z wjele row, wjele sowow znate wupada. Gramatika je jednora a nima wuwzaa. Inteligentny sowotrórbny system libu sowow, ki dyrbi sej wuknjacy spomjatkowa, drastisce redukuje.

Hio po nkotrych njedelach móe sej w esperane dopisowa abo so na mjezynarodnych zetkanjach z peelemi z cyeho swta rozmowje. ehodla je esperanto tak jara jednore, móee hio ze sldowaceho pehlada wide.


Ka so wurkuje, tak so pisa

Wurkowanje nam Serbam ane ee njeini. Jeno na r ma so diwa, zo so peco z jazykom wurkuje abo zo je znajmjea derje sye. (c)to akcent nastupa, ma esperanto jeno jene prawido: Kóde sowo ma pizwuk na pedposlednjej zóce: ho-te-lo, a-mi-ko, kon-ti-nen-to.

Esperanto ma fonetiski prawopis (peco so tak pisa, ka so wurkuje).

Witke pismiki so tak itaja ka w serbinje. Esperanto ma sldowace wosebite pismiki:


Esperanto ma es pismikow, ktare w normje ISO-8859-2 (Latin 2) njejsu, ale jano w ISO-8859-3 (Latin 3) a Unikoe. To su c, g, h, j a s, mjuce ^, a u, ktare ma kulowatu kokulku ako rumunske a: . How pecej 'x' slzy pismikow msto pawych esperanskich pismikow piomy. [Sebastian]



Gramatika bjez wuwzaow

Eksistuje jeno definitny artikl, ki w singularu a pluralu jenak wupada.

Kóncowki:

Witke substantiwy kóna so na -o a witke adjektiwy na -a:

Dual w esperane njeeksistuje.

W pluralu pipójsnje so substantiwam a adjektiwam hie -j:

Adwerby maja podobnje ka w druhich rach swoju kóncowku, mjenujcy -e. Pirunaj:

Esperanto znaje jeno dwaj padaj (kazusaj):

  1. prni pad (nominatiw: tó, to)
    • la ronda tablo = kulojte blido
  2. twórty pad (akuzatiw: koho, to)
    • la rondan tablon = (widu) kulojte blido

Dale pady, ki w serbinje eksistuja (genitiw, datiw, instrumental, lokatiw), so w esperane z pomocu pedokow zwuraznjeja. Po nich steji nominatiw.

Akuzatiw steji po pedokach jeno, hdy so rozdl mjez mstnom a smrom zwuraznja:

Wosobowe pronomeny su:

mi =ja      ni = mój, my
vi = ty     vi = wój, wy
li* = wón   ili = wonaj, wonej, woni, wone
sxi* = wona  si = so, sebje
gxi* = wono  oni = spowitkownjacy pronomen (owjek, jedyn)

* "Li" a "sxi" wuiwatej so jeno za wosoby. Za w njeiwe wcy a zwrjata wuiwa so "gxi".

Posesiwne pronomeny tworja so pez to, zo so adjektiwowa kóncowka -a wosobowyn pronomenam pipójsnje:

Druhe pady ha nominatiw so runje tak tworja ka pola substantiwow a adjektiwow: mi = ja, de mi = wote mnje, al mi = ke mni, min = mje, kun mi = ze mnu, en mi = we mni.

Te druhe pronomeny so prawidownje tworja a hoda so do tabulki zestaje.

             kotry tutón nkajki kódy  adyn
wosoba       kiu   tiu   iu      cxiu   neniu
wc          kio   tio   io      cxio   nenio
kajkos      kia   tia   ia      cxia   nenia
mstno       kie   tie   ie      cxie   nenie
as          kiam  tiam  iam     cxiam  neniam
piina      kial  tial  ial     cxial  nenial
wanje       kiel  tiel  iel     cxiel  neniel
mnóstwo      kiom  tiom  iom     cxiom  neniom
pisunos  kies  ties  ies     cxies  nenies

Potajkim rka kiu "to", neniam "enje", tiel "tak", cxie "wude", iom "trochu", tia "tajki", kial "ehodla" atd.

Adjektiwy so stopnjuja ze sowkomaj pli (bóle, wjace) a plej (najbóle, najwjace):

granda         pli granda (ol)       plej granda (el)
wulki, -a, -e  wjeti, -a, -e (ha)  najwjeti, -a, -e (z)

Sowjesa (werby) so prawidownje konjuguja. Njeprawidowne sowjesa njeeksistuja. Za tworjenje prezensa, preterituma a futura dosahaja ti kóncowki.

prezens: -as

preteritum: -is

futur: -os

Konjuktiw so twori z kóncowku -us (mi amus vin = bych e lubowa(a)) a imperatiw z kóncowku -u (amu min = lubuj mje). Infinitiw so kóni na -i: Mi volas lerni esperanton. = Ja chcu esperanto wukny.

Praenja, na kotre so z haj abo n wotmowi, tworja so ze sowkom cxu, na p.: Cxu vi komprenas min? = Rozumi mje? -- Wotmowa: Jes, mi komprenas vin. abo: Ne, mi ne komprenas vin.


Wot 1 ha do njeskónnose

unu   1  ses   6  dek unu    11  cent        100
du    2  sep   7  dek du     12  ducent      200
tri   3  ok    8  dudek      20  mil        1000
kvar  4  naux  9  dudek unu  21  dumil      2000
kvin  5  dek  10  tridek     31  dumil unu  2001

"miliono" wozamjenja milion. Z pomocu tutych libnikow móee ntko wowcki lii. (Pipódla prajene: "Dobru nóc!" je w esperane "Bonan nokton!")

Ordinalne libniki so tworja z adjektiwowej kóncowku -a:


Sowotwórba

Zóki, ki maja sowotwórbny woznam, inja esperanto wosebje jednore. Tu su te najwanie:

Prefiksy:

Sufiksy

Z pomocu sowotwórbnych elementow móe z mao zakadnymi sowami wjele sowow wotwodowa. Simy tu may test:

Wuuenje


Pomhamy i rady (prou porto za list pipooi)!

Esperanto-Junularo en Sorabio

p/a Edward Wornar, Drjedanska 64, D-02625 Budyin
tel.: +49 / 35 91 / 39 60 96; edi@lusatia.de

Infos auf Deutsch gibt es auch bei unserem Landesverband:

Esperanto-Junularo en Saksio

p/a Wolfram Diestel, Schmiedestr. 17, D-04416 Markleeberg
tel.: (03 41) 4 77 84 56, Internet: ejs@www.uni-leipzig.de


sldk ku gownemu bokoju


acxeti
kupowa
agi
jedna
ami
lubowa
ankaux
te
ankoraux
hie
antaux
ped
apud
pódla
arto
wumstwo
atendi
ak
auxdi
sye
baki
pjec
bela
rjany
blinda
slepy
bona
dobry
celi
wotpohlada
certa
wsty
cirklo
kruh
cxar
dokel
cxe
pi
cxiam
peco
cxie
wude
cxio
witko
cxiu
kódy
danki
so dakowa
de
wot
dio
bóh
diri
praji
dividi
dli
do
potajkim
dum
mjeztym zo
ekster
zwonka
ekzerci
zwuowa
el
z (neho)
en
w, do
erari
so myli
esperi
so nadije
estimi
sej wai
fari
ini
fero
elezo
filo
syn
fini
kóni
flanko
bok
for
pre
forgesi
zaby
forta
sylny
frato
bratr
fremda
cuzy
frua
zany
glacio
lód
globo
kula
granda
wulki
grava
wany
gxis
ha k
gxusta
korektny
havi
m
hejmo
doma
hela
swty
helpi
pomha
hieraux
wera
hodiaux
densa
horo
hodina
horlogxo
asnik
ia
nkajki
ie
nhde
infano
do
iri
hi
iu
nchtó
juna
mody
jxeti
isny
jxus
runje
kaj
a
kanti
spwa
kapabla
kmany
kara
luby
kauxzo
piina
ke
zo
kelkaj
nkotre
kial
ehodla
kiam
hdy, hdy
kie
hde, hde
kio
to, to
kiu
tó, tó
klubo
klub
kompreni
rozumi
koni
zna
kontraux
peiwo
koro
wutroba
kredi
wri
kun
z (nim)
kuri
be
kuraci
wuhoji
kvanto
mnóstwo
lasi
wostaji
lavi
my
legi
ita
lerni
wukny
letero
list
libera
swobodny
libro
kniha
limo
hranica
lingvo
r
logxi
bydli
longa
dohi
luno
msak
mano
ruka
matura
zray
mezo
srjedizna
mezuri
mri
miksi
me
mola
mjechki
mono
pjenjezy
monto
hora
montri
pokazowa
movi
pohibowa
multa
mnohi
nacio
narod
ne
n
necesa
trbny
negxo
snh
nenio
nio
neniu
nichtó
nombri
lii
nomo
mjeno
noto
znamka
odoro
ondo
oma
paco
mr
pano
chlb
paroli
re
patro
nan
pensi
mysli
peti
prosy
pluvo
de
popolo
lud
por
za (nkoho)
pordo
durje
porti
njes
povi
móc
preni
wza
preta
hotowy
pura
isty
radiko
korje
rajto
prawo
rapida
spny
resti
wosta
riski
riskowa
rivero
rka
ronda
kulojty
rugxa
erwjeny
saluti
strowi
savi
wuchowa
scii
wde
se
jeli
sed
ale
segxo
stólc
sen
bjez
senco
zmys
senti
u
sidi
sede
signifi
woznamjenje
skribi
pisa
stari
sta
stelo
hwzda
strato
droha
sub
pod
suno
sónco
super
nad
sur
na
sxipo
ód
sxnuro
powjaz
sxteli
kradny
sxtono
kamje
tablo
blido
tago
de
tero
zemja
tiam
tehdy
timi
so boje
tio
to
tiri
ahny
tiu
tón
toleri
tolerowa
tra
pez
trovi
namaka
tuj
hnydom
tuta
cyy
urbo
msto
valida
paiwy
valo
dolina
valoro
hódnota
varma
opy
veni
pi
vento
wtik
vero
prawda
veturi
j
vidi
wide
vino
wino
vivi
iwy by
vojagxi
puowa
vojo
pu
voki
woa